مكان نمازگزار
مكان نمازگزار نه شرط دارد:
شرط اول
آن كه مباح باشد.
مسأله875. نماز خواندن در ملك غصبي اگرچه روي فرش و تخت و مانند اينها باشد، باطل است ولي نماز خواندن در زير سقف غصبي و خيمه غصبي مانعي ندارد، اگر تصرف در سقف يا خيمه صدق ننمايد.
مسأله876. نماز خواندن در ملكي كه منفعت آن مال ديگري است، بدون اجازه صاحب منفعت باطل است، مثلاً در خانه اجارهاي اگر صاحب خانه يا ديگري بدون اجازه كسي كه آن خانه را اجاره كرده نماز بخواند، باطل است و هم چنين است اگر در ملكي كه ديگري در آن حقي دارد نماز بخواند، مثلاً اگر ميت وصيت كرده باشد كه ثلث مال او را به مصرفي برسانند، تا وقتي ثلث را جدا نكنند، نميشود در ملك او نماز خواند.
مسأله877. كسي كه در مسجد نشسته و يا رحل گذاشته اگر ديگري جاي او را غصب كند و در آن جا نماز بخواند باطل است.
مسأله878. اگر در جايي كه نميداند غصبي است نماز بخواند و بعد از نماز بفهمد، يا در جايي كه غصبي بودن آن را فراموش كرده نماز بخواند و بعد از نماز يادش بيايد، نماز
او صحيح است ولي كسي كه خودش جايي را غصب كرده، اگر فراموش كند و در آنجا نماز بخواند ، نمازش باطل است بنابر احتياط.
مسأله879. اگر بداند جايي غصبي است ولي نداند كه در جاي غصبي نماز باطل است و در آنجا نماز بخواند، نماز او باطل ميباشد.
مسأله880. كسي كه ناچار است نماز واجب را سواره بخواند چنان چه حيوان سواري يا زين آن غصبي باشد نماز او باطل است، و هم چنين است اگر بخواهد بر آن حيوان نماز مستحبي بخواند.
مسأله881. كسي كه در ملكي با ديگري شريك است اگر سهم او جدا نباشد بدون اجازه شريكش نميتواند در آن ملك تصرف كند و نماز بخواند.
مسأله882. اگر با عين پولي كه خمس و زكات آن را نداده ملكي بخرد، تصرف او در آن ملك حرام و نمازش هم در آن باطل است.
مسأله883. اگر صاحب ملك به زبان، اجازه نماز خواندن بدهد و انسان بداند كه قلباً راضي نيست، نماز خواندن در ملك او باطل است و اگر اجازه ندهد و انسان يقين كند كه قلباً راضي است نماز صحيح است.
مسأله884. تصرف در ملك ميتي كه خمس يا زكات بدهكار است، حرام و نماز درآن باطل است، ولي اگر بدهي او را بدهند يا ضامن شوند كه ادا نمايند، به نحوي كه دين از عهده ميت ساقط شود، جايز است و اگر عين زكات يا خمس در مال ميت موجود باشد فقط تصرف و نماز در آن عين قبل از ادا جايز نيست ولي تصرف و نماز در غير آن اشكال ندارد.
مسأله885. تصرف در ملك ميتي كه به مردم بدهكار است، حرام و نماز در آن باطل است ولي اگر ضامن شوند كه قرضهاي او را بپردازند، يا اين كه طلبكار و وصي ميت، اجازه بدهند، تصرف و نماز در ملك او مانعي ندارد و اگر ميت بدهكار افرادي است كه حاكم شرع بر آنها ولايت دارد، اذن حاكم معتبر است.
مسأله886. اگر ميت قرض نداشته باشد ولي بعضي از ورثه او صغير يا ديوانه يا غايب باشند، تصرف در ملك او بدون اذن ولي شرعي حرام و نماز درآن باطل است.
مسأله887. نماز خواندن در مسافرخانه و حمام و مانند اينها كه براي واردين آماده است اشكال ندارد، ولي در غير اين قبيل جاها در صورتي ميشود نماز خواند، كه مالك آن اجازه بدهد، يا حرفي بزند كه معلوم شود، يا اطمينان حاصل شود كه براي نماز خواندن اذن داده است، مثل اين كه به كسي اجازه دهد در ملك او بنشيند و بخوابد، كه از اينها فهميده ميشود براي نماز خواندن هم اذن داده است.
مسأله888. در زمين بسيار وسيعي كه براي بيشتر مردم مشكل است موقع نماز از آنجا به جاي ديگر بروند، بياجازه مالك ميشود نماز خواند ولي اگر بداند كه مالك زمين راضي نيست احوط آن است كه در آنجا نماز نخواند.
شرط دوم
آن كه مكان نمازگزار بيحركت باشد.
مسأله889. مكان نمازگزار بايد بيحركت باشد و اگر به واسطه تنگي وقت يا جهت ديگر ناچار باشد در جايي كه حركت دارد، مانند اتومبيل و كشتي و ترن نماز بخواند، به قدري كه ممكن است بايد استقرار و قبله را رعايت نمايد و اگر آنها از قبله بطرف ديگر حركت كنند، بطرف قبله برگردد.
مسأله890. نماز خواندن در اتومبيل و كشتي و ترن و مانند اينها، وقتي ايستادهاند مانعي ندارد.
مسأله891. روي خرمن گندم و جو و مانند اينها كه نميشود بيحركت ماند نماز باطل است.
شرط سوم
آن كه در جايي نماز بخواند كه احتمال بدهد ميتواند در آنجا نماز را تمام كند.
مسأله892. بنابر احتياط، در جايي نماز بخواند كه اطمينان داشته باشد نماز را تمام ميكند و در جايي كه به واسطه احتمال باد و باران و زيادي جمعيت و مانند اينها اطمينان ندارد كه بتواند نماز را تمام كند، احتياط آن است كه نماز نخواند هر چند با احتمال امكان تمام كردن نماز، خواندن نماز جايز است ولي با اطمينان به عدم امكان نماز صحيح نيست.
شرط چهارم
آن كه ماندن در آن مكان حرام نباشد.
مسأله893. نماز در جايي كه تار و مانند آن استعمال ميكنند و زير سقفي كه نزديك است خراب شود، باطل است.
مسأله894. بودن مرد و زن نامحرم در اطاقي كه كسي در آنجا نيست و كسي هم نميتواند وارد شود حرام است و نمازشان هم در آنجا صحيح نيست ولي اگر يكي از آنان مشغول نماز باشد و ديگري كه با او نامحرم است وارد شود نماز او اشكال ندارد.
مسأله895. مكروه است زن در نماز جلوتر از مرد يا محاذي با او بايستد و بهتر است طوري بايستد كه جاي سجده او كمي از جاي ايستادن مرد عقبتر باشد.
مسأله896. اگر زن برابر مرد يا جلوتر بايستد نماز هر دو صحيح است چه با هم وارد نماز شوند يا به ترتيب، بلي ثواب نماز هر كدام كه بعد مشغول نماز شدهاند كمتر است ولي بنابراحتياط مؤكد سزاوار است در صورتي كه هر دو با هم وارد نماز شوند، هر دو و در صورتي كه به ترتيب وارد شده باشند كسي كه بعد وارد شده نماز را اعاده نمايد.
مسأله897. اگر بين مرد و زن، ديوار، يا پرده، يا چيز ديگري باشد كه يكديگر را نبينند، يا بين آنان اقلا ده ذراع كه تقريباً پنج ذرع ميشود، فاصله باشد، چنان چه زن برابر مرد يا جلوتر از او باشد نماز هر دو صحيح است و كراهت هم ندارد و هم چنين است اگر مكان يكي از آنان به قدري بلند باشد كه نگويند، زن جلوتر از مرد يا برابر او ايستاده است.
شرط پنجم
آن كه روي چيزي كه ايستادن و نشستن روي آن حرام است، مثل فرشي كه اسم خدا بر آن نوشته شده نماز نخواند.
شرط ششم
آن كه در جايي كه سقف آن كوتاه است و نميتواند در آنجا راست بايستد، يا به اندازهاي كوچك است كه جاي ركوع و سجود ندارد، نماز نخواند و اگر ناچار شود كه در چنين جايي نماز بخواند، بايد به قدري كه ممكن است قيام و ركوع و سجود را به جا آورد.
شرط هفتم
آن كه مساوي يا جلوتر از قبر پيغمبر و ائمه: نماز نخواند.
مسأله898. بنابر احتياط واجب بايد جلوتر يا مساوي با قبر پيغمبر و امام عليهماالسلام نماز نخواند.
مسأله899. اگر درموقع نماز چيزي مانند ديوار بين نمازگزار و قبر مطهر باشد كه بياحترامي نشود اشكال ندارد، ولي فاصله شدن صندوق شريف و ضريح و پارچهاي كه روي آن افتاده كافي نيست.
مسأله900. احتياط واجب آن است كه در خانه كعبه و بر بام آن نماز واجب نخوانند، ولي در حال ناچاري اشكال ندارد.
مسأله901. خواندن نماز مستحب در خانه كعبه و بر بام آن اشكال ندارد بلكه مستحب است در داخل خانه مقابل هر ركني دو ركعت نماز بخوانند.
شرط هشتم
آن كه مكان نمازگزار اگر نجس است بطوري تر نباشد كه رطوبت آن به بدن يا لباس او برسد، ولي جايي كه پيشاني را بر آن ميگذارد اگر نجس باشد، اگر چه خشك هم باشد نماز باطل است و احتياط مستحب آن است كه مكان نمازگزار اصلا نجس نباشد.
شرط نهم
آن كه جاي پيشاني نمازگزار از جاي زانوها و سر انگشتان پاي او بيش از چهار انگشت بسته پستتر يا بلندتر نباشد و تفصيل اين مسأله در احكام سجده گفته ميشود.
جاهايي كه نماز خواندن در آنها مستحب است
مسأله902. در شرع مقدس اسلام بسيار سفارش شده است، كه نماز را در مسجد بخوانند و بهتر از همه مسجدها مسجد الحرام است و بعد از آن مسجد پيغمبر صلي الله عليه و آله و بعد از آن مسجد كوفه، و بعد از آن مسجد بيت المقدس، و بعد از آن مسجد جامع هر شهر، و بعد از آن مسجد محله و بعد از آن مسجد بازار است.
مسأله903. براي زن نماز خواندن درخانه بلكه در صندوقخانه و اطاق عقب بهتر است.
مسأله904. نماز در حرم ائمه: مستحب بلكه بهتر از مسجد است و نماز در حرم مطهر حضرت امير المؤمنين عليهالسلام برابر با دويست هزار نماز است.
مسأله905. زياد رفتن به مسجد و رفتن در مسجدي كه نمازگزار ندارد، مستحب است و همسايه مسجد اگر عذري نداشته باشد، مكروه است در غير مسجد نماز بخواند.
مسأله906. مستحب است انسان با كسيكه در مسجدحاضر نميشود غذا نخورد و در كارها با او مشورت نكند و همسايه او نشود و از او زن نگيرد و به او زن ندهد.
جاهايي كه نماز خواندن در آنها مكروه است
مسأله907. نماز خواندن در چند جا مكروه است و از آن جمله است: حمام، زمين نمكزار، مقابل انسان، مقابل دري كه باز است، در جاده و خيابان و كوچه اگر براي كساني كه عبور ميكنند زحمت نباشد و چنان چه زحمت باشد حرام و نماز باطل است، مقابل آتش و چراغ و در آشپزخانه و هر جا كه كوره آتش باشد، مقابل چاه و گودالي كه محل بول باشد، روبروي عكس و مجسمه چيزي كه روح دارد مگر آن كه روي آن پرده بكشند، در اطاقي كه جنب در آن باشد، در جايي كه عكس باشد اگر چه روبروي نمازگزار نباشد، مقابل قبر، روي قبر، بين دو قبر و در قبرستان.
مسأله908. كسي كه در محل عبور مردم نماز ميخواند، يا كسي روبروي او است مستحب است جلوي خود چيزي بگذارد و اگر چوب يا ريسماني هم باشد كافي است.